Het onderzoeksconsortium

Kabinetsreactie: enige invloed van wet
De onderzoeksrapporten waren al in augustus 2025 naar de Tweede Kamer gestuurd. Minister Vijlbrief van SZW gaf eind maart 2026 een kabinetsreactie. In elf pagina’s geeft hij een genuanceerd beeld van de uitkomsten. Enkele hoofdpunten zijn de volgende.

• Werkgevers kregen met de WAB de mogelijkheid langere tijdelijke contracten aan te bieden, in een periode van drie jaar (was eerder twee jaar). Daardoor zou de werkgever de werknemer beter leren kennen met dus minder risico dat deze niet geschikt is voor het werk. Vijlbrief schrijft: “Uit de evaluatie blijkt dat het verkleinen van dit risico een kleine meetbare invloed heeft op de beslissingen van werkgevers om een vast contract aan te bieden.”
• De plicht om bij ontslag een transitievergoeding te geven, ging al werken vanaf de eerste werkdag. Dat verminderde de prikkel om vergoedingen te ontwijken door meer afzonderlijke contracten te bieden. De minister schrijft: “Daarin is het verschil tussen vaste en flexibele contracten verkleind door de Wab. Ook zien we dat het schrappen van de hogere transitievergoeding voor oudere werknemers met een lang dienstverband heeft geleid tot een toename van hun ontslagkans.”
• Als duidelijke pluspunten van de Wab noemt Vijlbrief dat een grotere groep werkenden door de Wab recht heeft op transitievergoeding en dat payrollkrachten betere arbeidsvoorwaarden hebben. Ongeveer een op de vijf werkgevers geeft aan payrollmedewerkers zelf in vaste dienst te hebben genomen.

Commentaren deels mis
De teneur in de (arbo)vakpers over deze evaluatie was vrij negatief. De site PW-net schreef: “De Wet Arbeidsmarkt in Balans heeft de flexibele arbeidsmarkt nauwelijks veranderd.” Zulk commentaar slaat de plank deels mis: minder flexwerk stond niet voorop als doel van de wet. 

• De Wab werd en wordt gepresenteerd als middel tegen flexwerk. De wet was echter juist ook bedoeld voor afzwakken van enkele maatregelen van de Wet werk en zekerheid (Wwz) van PvdA-minister Asscher in 2015. Die verkortte de maximale duur van een keten van tijdelijke contracten tot twee jaar. Die bepaling werkte merkbaar in een daling van het aandeel tijdelijke contracten. De Wab gaf daarentegen met een ketenduur van drie jaar meer ruimte voor werkgevers. De Wab kon dus moeilijk nog verdere daling van flexwerk stimuleren.
• Met de Wab werd het Wwz-ontslagrecht versoepeld, door de mogelijkheid van cumulatie van (afzonderlijk ‘te kleine’) ontslaggronden. Zijn ambtenaren schrijven aan de minister: “De cumulatiegrond en aanpassingen in de transitievergoeding hebben het vaste contract nauwelijks aantrekkelijker gemaakt.”
• De minister zelf wijst erop dat van één wet alleen een bescheiden effect mag worden verwacht. Andere onderdelen, zoals de komende wet meer zekerheid flexwerkers, zullen volgens hem de ontwikkeling verder brengen. Inzichten uit deze evaluatie helpen daarbij.

‘Werkgevers maken geen wezenlijk andere keuzes’
Op een wezenlijk hoofdpunt zijn de commentaren raak.

• De vijftien (!) onderzoekers maken in hun syntheserapport duidelijk dat de Wab vrijwel volledig stoelt op kostenprikkels. Vaak zijn volgen hen andere factoren belangrijker in de afwegingen van werkgevers. Dat blijkt uit verschillen tussen sectoren: dat gaat niet alleen maar om de aard van het werk, maar ook culturele en organisatorische aspecten; de sectorale werkcultuur telt sterk. Bovendien blijken vele werkgevers geen weet te (willen?) hebben van de gewijzigde regelgeving. Soms “wordt er door een deel van de werkgevers bewust om de regels heen gewerkt”, schrijven de auteurs. Onduidelijk is ook in hoeverre werkgevers de financiële consequenties volledig overzien. PW-net schreef ook, terecht: “Werkgevers maken .. ook geen wezenlijk andere keuzes.”
• De auteurs stellen ook: “Sommige maatregelen die nu nog wat minder bekend zijn, kunnen dat in de komende jaren wel meer worden, waardoor ook de kans op een effect toeneemt.”

KoMmentaar: zorgwekkend beeld, ook voor arbeidsongeschiktheid 
Het onderwerp flexwerk staat al een kwart eeuw in de publieke aandacht. Al tien jaar gelden er (weliswaar wisselende) maatregelen voor vermindering van flexwerk. Het is zorgwekkend dat een deel van de werkgevers nog zegt geen weet te hebben van gewijzigde regels. Waarschijnlijk betreft dit een segment van de arbeidsmarkt. Maar geen gering segment: een derde van de werkenden. De grote omvang van flexwerk is mede zorgwekkend vanwege de onevenredig grote instroom daaruit in regelingen arbeidsongeschiktheid.

De brief van minister Vijlbrief over de evaluatie, alsmede onderzoeksrapport en andere bijlagen. 
Zie ook eerder artikel op de KoM-site, medio 2021, “Feiten en cijfers over arbeidsmarkt en verhoudingen”.
Het artikel van PW-net, “5 jaar WAB: transitievergoeding vaker uitbetaald, flexwerk niet teruggedrongen”.