Inkomensverlies zieken en arbeidsongeschikten

Nogal wat mensen hebben financiële problemen bij langdurige ziekte. Het lukt ze niet om vaste en noodzakelijke uitgaven (zoals woonlasten) ten minste twee jaar te blijven betalen. Dit is het geval bij bijna een op de tien langdurig zieke werknemers. Dit blijkt uit een zogeheten stresstest van het CPB.

De publicatie kreeg veel aandacht omdat zieke werknemers gemiddeld beter af zijn dan zelfstandigen resp. werklozen. De problemen voor werknemers verdienen echter wel degelijk aandacht. Vakbond FNV voert al actie tegen waarschijnlijk voorgenomen verdere verslechtering; zie de illustratie.

In haar stresstest analyseert het Centraal Planbureau een hypothetisch scenario waarin de hoofdkostwinner zijn of haar arbeids- of zelfstandigeninkomen verliest, met al of niet enigerlei tegemoetkoming zoals werknemers met hun loondoorbetaling. De essentie van de uitkomsten ziet u in de volgende figuur.

Wanneer na inkomensdaling zieke werknemers minder te besteden hebben dan de vaste en noodzakelijke lasten, hebben ze een begrotingstekort. De inteertermijn in de figuur geeft aan hoeveel maanden een huishouden dan kan interen op beschikbaar vermogen. Kort gezegd is de uitkomst: ziek gemelde werknemers verschillen qua inteertermijn aanvankelijk niet van werkenden zonder inkomensschok; hun situatie is minder nadelig dan die van werklozen en vooral zelfstandigen met zo’n plots inkomensverlies. Maar na een half jaar komt het aandeel zieke werknemers ongunstiger uit dan bij werkenden zonder inkomensschok. Dat geldt dan en later extra sterk bij lagere inkomens.

Wezenlijk inkomensverlies
Het CPB werkt consequenties voor arbeidsongeschikten uit bij varianten van WIA-uitkeringen. Dit met het begrip vervangingsratio: het percentage dat het besteedbaar huishoudinkomen na de inkomensschok is van dat vóór de schok. De figuur onderaan geeft uitkomsten. Mensen met een IVA-uitkering verliezen zo’n 20% van hun inkomsten, anderen komen vrijwel allemaal ongunstiger uit.

KoMclusie
Loondoorbetaling en WIA-uitkeringen: het is geen vetpot. Dat is allang bekend.

• Het CPB brengt nieuwe kennis op tafel. Hun vaste en noodzakelijke lasten komen in het gedrang bij wezenlijke aantallen langdurig zieken en arbeidsongeschikten. Dat is weliswaar minder dan bij werklozen en zelfstandigen, maar dat is geen troost.
• Werknemers heten een te gunstig beeld te hebben van hun inkomen bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. Realistische voorlichting blijkt nu opnieuw belangrijk.

Centraal Planbureau, Stresstest baanverlies en arbeidsongeschiktheid van werknemers en zelfstandigen.