Hoe presteert de Nederlandse inzet voor arbeidsomstandigheden internationaal gezien? Een antwoord is lastig, Nederland wijkt nogal af doordat zorg voor arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim in één hand zijn. Indicaties zijn er wel door EU-onderzoek, zoals de “Europese bedrijvenenquête naar nieuwe en opkomende risico’s”, ofwel ESENER: een bevraging bij bedrijven en instellingen.

Over de ESENER, de European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks
Het Europees Agentschap voor gezond en veilig werk (EU-OSHA) verzorgt deze vijfjaarlijkse bevraging bij bedrijfsvestigingen. De vragenlijst wordt bij voorkeur ingevuld door de medewerker die het best ingevoerd is het onderwerp arborisico's. De ESENER wordt uitgevoerd in de 27 EU-lidstaten en drie andere landen, met gemiddeld zo’n 1000 deelnemers per land. De uitkomsten over 2024 zijn najaar 2025 gepubliceerd, en in februari 2026 voorzien van een tool om resultaten uit te splitsen en te visualiseren.

Uiteenlopend beeld
Enkele kernpunten zijn de volgende.

• Nederland scoort met Finland Europees gezien het hoogst qua aandeel thuiswerk: ruim vier op de tien bedrijven en instellingen kennen het. Nederland scoort ook hoog wat betreft overleg met werknemers over wel of niet thuiswerken.
• Qua werknemersvertegenwoordiging is de uitkomst van ons land Europees gemiddeld: bij een op de drie is er geen formele medezeggenschap.
• Ook Europees gemiddeld is de inzet voor risico-inventarisatie en evaluatie: driekwart verzorgt regelmatig een RI&E. Figuur 2 geeft de cijfers voor alle landen.
• Inspectiebezoek in verband met gezond en veilig werk? In de drie jaar voor de bevraging heeft een op de zeven respondenten dat meegemaakt; dat is het laagste getal; het EU-gemiddelde is bijna drie keer zo veel.

Preventiemedewerker elders vaak gekozen
Een aloud verlangen van vakbond FNV: de preventiemedewerker zou gekozen moeten worden door de werknemers. De Nederlandse wetgeving staat het niet in de weg. Er is geen onderzoek bekend in welke mate dat gebeurt. De ESENER geeft wat inzicht, over “health and safety representatives”, een begrip dat overigens niet altijd gelijk is aan de Nederlandse preventiemedewerker.

• Figuur 11 laat zien dat in ons land in een op de zeven bedrijfsvestigingen de preventiemedewerker gekozen is door de medewerkers.
• Dat is ver beneden het gangbare in Scandinavische landen, maar ook minder dan het Europees gemiddelde en ons buurland België.
• Het is wel gelijk aan dat van buurland Duitsland.

Indicaties
Uitkomsten moeten zorgvuldig gehanteerd worden, zoals bijvoorbeeld de ‘gemiddelde’ score wat betreft de RI&E in ons land. Er is waarschijnlijk een samenhang van aanwezigheid van RI&E’s met factoren als het aandeel grote bedrijven en publieke werkgevers in een land. Dat neemt niet weg dat de gegevens zeker indicatief zijn.

KoMclusie
Het is een welvarend land als Nederland onwaardig dat het gemiddeld scoort wat betreft aanwezigheid van een RI&E. Dat is weliswaar gunstiger dan buurlanden België en Duitsland, maar ongunstiger dan de Scandinavische landen die we ons vaak als voorbeeld stellen.

De Europese enquête ESENER.
Een samenvattend overzicht vindt u in het document First findings.
De tool om resultaten uit te splitsen naar sector en bedrijfsgrootte.