Uitbuiting arbeidsmigranten is eerder norm dan uitzondering

De wereld van arbeid is onderwerp van studie vanuit meerdere wetenschappelijke disciplines. Daar komt de criminologie nu bij. Ruben Timmerman werkte voor zijn proefschrift een jaar onderaan de arbeidsmarkt, in banen voor arbeidsmigranten. Uitzendbureaus bleken zich volgens hem nauwelijks te bekommeren om werkervaring van sollicitanten. Hij en collega’s arbeidsmigranten maakten dagen van 12 tot 14 uur, de mensen vertelden hem over lang uitblijvende betalingen of onbetaalde overuren.

Twee unieke erkenningen
De Erasmus Universiteit kent jaarlijks maximaal vijf Praemium proefschriftprijzen toe. In april 2026 ging er een naar criminoloog Ruben Timmerman (foto). Hij werkte een jaar fulltime “op de absolute bodem van de arbeidsmarkt”. Zijn onthutsende ervaringen beschreef hij in 2025 in zijn proefschrift “Door onzichtbare handen: werk, uitbuiting en de arbeidsverdeling onder migranten”. ‘Een provocerend promotieonderzoek’, heette het bij de prijsuitreiking. Daarnaast kreeg Timmerman de KNAW-proefschriftprijs voor de sociale wetenschappen, vanwege uitzonderlijk hoge kwaliteit.

‘Doe voorzichtig, we willen vandaag geen dooien’
Met alleen deze woorden werd Timmerman bij een sloopbedrijf ingewerkt. Uitzendbureaus bleken zich volgens hem nauwelijks te bekommeren om werkervaring van sollicitanten. Hij en collega’s arbeidsmigranten maakten dagen van 12 tot 14 uur, de mensen vertelden hem over lang uitblijvende betalingen of onbetaalde overuren. Hij beschrijft het in een opiniestuk van het blad VoorWerk van de Algemene Bond van Uitzendondernemingen (ABU). Het systeem van uitbuiting wordt zijns inziens vooral door grote werkgevers mogelijk gemaakt. Ze wentelen verantwoordelijkheid af op uitzendbureaus, ze schakelen er meerdere in om de prijs te drukken, uitzendbureaus huren weer andere in … De “schimmige constructies” leiden tot een “ondoorzichtig web van verantwoordelijkheden”.

Strategische onwetendheid
In het publieke debat heet het dat problemen van doen hebben met enkele rotte appels, d.i. malafide werkgevers en uitzendbureaus. Timmerman maakt daar gehakt van, op academische wijze.

In het proefschrift “.. wordt beschreven hoe uitzendbureaus, via steeds complexere ketenconstructies en vormen van bemiddeling, inlenende bedrijven in staat stellen om hun eigen rol en verantwoordelijkheid in het faciliteren van misstanden te vermijden of te verbergen.”
Ruben Timmerman in zijn proefschrift, Nederlandse samenvatting, pag. 346.

De auteur kijkt kritisch naar de private zelfregulering door certificering. Dat maakt het inlenende bedrijven mogelijk hun aansprakelijkheid te ontlopen. Het zijn uitzendbureaus en andere intermediairs die bedrijven in staat stellen om “strategische onwetendheid” voor te wenden wat betreft misstanden en uitbuiting in hun keten. Zo “.. worden rotte appels voor zover ze al te onderscheiden zijn verborgen door grotere processen van hyperflexibele recruitment en private zelfregulering.” In een nieuwsbericht van de EUR spreekt Timmerman van een “verrot systeem”. In z’n opiniestuk voor de ABU noemt hij als mogelijke oplossing dat uitzendbureaus weer teruggaan van permanente uitleen naar bemiddeling voor tijdelijk werk als opstap-naar-vast.

Onderzoeksagenda
Timmerman lijkt het niet bij dit proefschrift te laten. In zijn slotzin van de Nederlandse samenvatting maakt hij gewag van de mogelijkheid van een “grotere onderzoeksagenda voor criminologisch onderzoek op het gebied van werk”.

KoM-kanttekeningen

• De wereld van arbeid is onderwerp van studie vanuit meerdere wetenschappelijke disciplines. Daar kan nu dus de criminologie aan toegevoegd worden. De uitkomst? Aspecten van arbeid zijn ons beschaafde Nederland onwaardig. Kwaliteit op Maat constateert het niet voor het eerst.
• Timmerman spreekt alleen marginaal over de gezondheidsgevolgen van het zware werk van arbeidsmigranten. Drie verenigingen van sociaal geneeskundigen hebben een de Werkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond opgericht. Missie is om voor arbeidsmigranten (de toegang tot) effectieve preventieve en arbeidsgeneeskundige zorg te borgen voor onder meer het domein werk. Meer daarover in de toekomst in de KoM-nieuwsvoorziening.

Nieuwsbericht van de EUR over toekenning van de prijzen.
Timmermans column in VoorWerk, magazine van de Algemene Bond van Uitzendondernemingen, mei 2026, blz. 11.
De onder-embargo versie van het proefschrift is te downloaden van ResearchGate. 
Nieuwsbericht van de Werkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond. 
Lees ook op de KoM-site: arbeidsongevallen migranten.